Analiza procesu legislacyjnego, skutków regulacyjnych i zgodności argumentacji publicznej z materiałem dokumentacyjnym
Audyt analizuje proces legislacyjny dotyczący polskiej ustawy o rynku kryptoaktywów, porównuje projekt prezydencki — druk sejmowy nr 2528 — z projektem rządowym nr 2529 oraz ocenia znaczenie kolejnych wet Prezydenta RP w kontekście wykonywania rozporządzenia MiCA i kryzysu operatora ZondaCrypto, BB Trade Estonia OÜ.
Analiza dokumentów nie potwierdza tezy, że projekt prezydencki został stworzony dla ochrony interesów konkretnej giełdy ani że kolejne weta były wynikiem korupcyjnego wpływu sektora krypto. Nie wykazano również, aby ZondaCrypto była autorem projektu nr 2528.
Audyt wskazuje jednak, że projekt prezydencki reprezentował wyraźnie bardziej deregulacyjny i gwarancyjny wobec podmiotów nadzorowanych model wykonywania MiCA. Najbardziej charakterystyczne różnice względem modelu rządowego dotyczyły m.in. niższego limitu kosztów nadzoru, krótszego maksymalnego okresu blokady, uprzedniej kontroli sądu administracyjnego, bardzo krótkich terminów dla KNF, odpowiedzialności Skarbu Państwa za bezprawną blokadę oraz łagodniejszych części sankcji.
Podstawowe instrumenty ochrony klientów — w tym segregacja środków, ochrona aktywów klientów, obowiązki informacyjne, reklamacje oraz mechanizmy transferu aktywów — występowały jednak również w modelu rządowym. Nie wykazano zatem, aby projekt nr 2528 tworzył systemowo szerszą ochronę klienta niż projekt rządowy.
Szczególne znaczenie ma sytuacja powstała po 1 lipca 2026 r., po wygaśnięciu maksymalnego okresu przejściowego MiCA. Brak krajowej ustawy oznaczał brak pełnej krajowej architektury licencyjnej dla rynku kryptoaktywów. Krajowe podmioty działające dotychczas na podstawie starego wpisu VASP nie mogły kontynuować działalności wyłącznie na tej podstawie ani uzyskać polskiego zezwolenia MiCA, podczas gdy dostawcy posiadający zezwolenie wydane w innym państwie członkowskim mogli korzystać z mechanizmu unijnego passportingu.
Audyt nie przesądza, że wcześniejsze wejście w życie polskiej ustawy zapobiegłoby kryzysowi ZondaCrypto. Taki wniosek miałby charakter kontrfaktyczny. Można jednak stwierdzić, że wcześniejsze uchwalenie ustawy zapewniłoby polskim organom pełniejszy zestaw instrumentów wykonawczych i pozwoliłoby zbudować krajowy system wykonywania MiCA przed wygaśnięciem okresu przejściowego.
NAJWAŻNIEJSZE USTALENIA
- projekt prezydencki nr 2528 był realnie procedowany wspólnie z innymi projektami dotyczącymi rynku kryptoaktywów;
- podstawowe mechanizmy ochrony klientów były w znacznym zakresie wspólne dla modelu prezydenckiego i rządowego;
- najbardziej charakterystyczne różnice projektu nr 2528 wzmacniały gwarancje podmiotów nadzorowanych wobec regulatora i ograniczały część dolegliwości nadzorczych;
- nie wykazano systemowej preferencji polskich CASP względem zagranicznych dostawców;
- nie wykazano, aby ZondaCrypto była autorem projektu prezydenckiego ani aby istniał dowód korupcyjnego wpływu tej spółki na jego treść;
- udział przedstawicieli branży w konsultacjach i debacie regulacyjnej jest udokumentowany, lecz nie stanowi sam w sobie dowodu bezprawnego wpływu na proces legislacyjny;
- nie można udowodnić, że wcześniejsze wejście ustawy w życie zapobiegłoby kryzysowi ZondaCrypto;
- po 1 lipca 2026 r. brak polskiej ustawy stworzył realny problem instytucjonalny oraz asymetrię pomiędzy krajowymi podmiotami bez zezwolenia MiCA a zagranicznymi CASP posiadającymi europejski paszport.