Audyt zgodności legislacyjnej, konstytucyjnej, unijnej i praw człowieka dotyczący poselskiego projektu RPW/29075/2026, którego przedmiotem jest zmiana mechanizmu czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na określonym odcinku granicy.
Analiza obejmuje projektowane zmiany art. 33a ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz — w zakresie koniecznym do oceny skutków projektowanej regulacji — funkcjonowanie art. 33b.
Audyt bada w szczególności zgodność projektowanego rozwiązania z Konstytucją RP, bezpośrednio stosowanym prawem Unii Europejskiej, Kartą praw podstawowych UE, Europejską Konwencją Praw Człowieka i Konwencją genewską, a także jakość uzasadnienia projektu, model kontroli parlamentarnej, technikę legislacyjną i dostępne dane dotyczące praktyki stosowania mechanizmu.
Główne ustalenie audytu jest dwojakie.
Po pierwsze, projekt odpowiada na rzeczywisty problem operacyjny związany z koniecznością wielokrotnego ponawiania procedury przedłużania ograniczenia. Nie wykazano jednak, dlaczego osiągnięcie tego celu wymaga jednoczesnego usunięcia ustawowo określonego maksymalnego okresu kolejnego przedłużenia oraz każdorazowej zgody Sejmu. Projekt zmienia więc nie tylko termin, lecz również model periodycznej kontroli dalszego stosowania środka.
Po drugie, projekt został wniesiony już po rozpoczęciu stosowania nowych unijnych ram prawnych dotyczących procedury ochrony międzynarodowej, kontroli przesiewowej oraz sytuacji kryzysowych i instrumentalizacji migracji. Dokumentacja projektowa nie zawiera pogłębionej analizy relacji art. 33a–33b do rozporządzeń (UE) 2024/1348, 2024/1356 i 2024/1359.
Audyt nie stwierdza automatycznej niekonstytucyjności projektu ani generalnej niezgodności art. 33b z prawem UE. Identyfikuje jednak konkretne scenariusze stosowania, które — jeżeli rzeczywiście występują — pozostawałyby w kolizji z bezpośrednio stosowanym prawem Unii, w szczególności gdyby „nieprzyjęcie wniosku” prowadziło do zanegowania prawnego skutku wystąpienia z wnioskiem o ochronę międzynarodową, pominięcia wymaganej ścieżki po kontroli przesiewowej albo pozbawienia osoby skutecznego dostępu do właściwej procedury ochronnej.
W warstwie konstytucyjnej zidentyfikowano poważne, lecz nieprzesądzające wątpliwości dotyczące proporcjonalności, przewidywalności oraz kumulatywnego zwiększenia swobody organu wykonawczego w zakresie czasu obowiązywania środka przy jednoczesnym odejściu od dotychczasowego modelu periodycznej zgody Sejmu.
Audyt rekomenduje nieuchwalanie projektu w obecnym brzmieniu bez uprzedniej korekty art. 33a oraz ponownej oceny skutków stosowania art. 33b w świetle obowiązującego prawa UE i standardów ochrony praw człowieka.